Aşılama Nedir?

Blog Single

Aşılama Nedir? Nasıl Yapılır?

Herhangi bir enfeksiyon hastalığına karşı bağışıklığın gelişmesi için, ya o enfeksiyon etkeni ile hastalanmak ya da o enfeksiyon etkenine karşı geliştirilmiş bir aşı ile aşılanmak gerekmektedir. Okuduğunuz yazının hazırlandığı dakikada dünya genelinde 152.917.671 kişinin COVID19 hastalığına yakalandığı ve bunların 3.208.656’sının öldüğü düşünülürse COVID19’a karşı bağışık yanıt oluşturmanın en risksiz yolunun aşılanmak olduğu sonucuna kolayca varabiliriz. Aşılanmayı kabaca, bağışıklık kazanmak istediğimiz hastalık etkeninin ya da bir kısmının hastalık oluşturmayacak kadar güvenilir ve hastalığa karşı bağışıklık oluşturacak kadar etkin bir şekilde bazı teknolojik işlemlerden geçirildikten sonra herhangi bir yol ile insan vücuduna verilmesi olarak tanımlayabiliriz.

Bağışıklık Yanıtı Nasıl Oluşur?

İnsan vücudu sistemlerden, organlardan, dokulardan ve en nihayetinde en küçük yapı birimi olarak hücrelerden oluşur. Birbirleriyle aynı işleve sahip olsun ya da olmasın tüm hücrelerin arasında hücreler arası mesafe ve bu mesafede de hücreler arasındaki iletişimde rol oynayan sinyalcilerin taşındığı sıvı vardır. Kazanılmış bağışıklık sistemini de hücresel (hücre içinde oluşan) ve sıvı bağışıklık sistemi (hümoral) olarak ikiye ayırabiliriz. Hücresel bağışıklık sisteminin en önemli elemanı T LENFOSİTLER iken, sıvı bağışıklık sisteminin en önemli elamanı B LENFOSİTLER’dir. Bir mikroorganizma bir vücuda ilk kez girdiğinde bu mikroorganizmayı yutan hücreler (MAKROFAJLAR, Büyük Yiyici Hücreler) tarafından sindirilir ve o mikroorganizmanın hastalık yapan en önemli parçaları T ve B lenfositlerine sunularak bir daha ki karşılaşma için hafıza T ve B lenfositleri oluşturulur. Aynı mikroorganizma tekrar vücuda girdiğinde hafıza T ve B lenfositleri o etkenle savaşmak için özelleşmiş askerlerini daha çabuk ve daha yüklü miktarda hazırlayarak hastalanmamamıza katkı sağlarlar. Hafıza T lenfositlerinin net etkinliğini pratikte ölçmemiz zor iken, B lenfositlerinin etkinliğini ANTİKOR testleri ile ölçebilmekteyiz.

Hangi Covid19 Aşısı Yapılmalı?

Halen ülkemizde kullanılmakta olan iki COVID19 aşısı mevcuttur. Inaktif aşı teknolojisi ile hazırlanan, halk arasında Çin aşısı olarak bilinen, Sinovac isimli firmanın ürettiği CORONAVAC aşısı ve mRNA teknolojisi ile hazırlanan, halk arasında Alman aşısı olarak bilinen PfizerBiontech şirketinin ürettiği Comirnaty isimli aşı. Son olarak Sağlık Bakanlığı’ndan yapılan duyuru ile yakın zamanda Viral Vektör Aşısı teknolojisi ile hazırlanan, halk arasında Rus aşısı olarak bilinen Sputnik V isimli aşının Türkiye’de kullanılacağını öğrenilmiştir.

Bir aşı hakkında fikir sahibi olabilmemiz için güvenilirliği, etkinliği, maliyeti ve saklama koşulları hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. Türkiye’de aşılama devlet tarafından yapıldığı için maliyet ve saklama koşullarının okuyucuyu çok ilgilendirmediği kanaatindeyim.  Aşının güvenilirliği derken kastedilen şeyin aşı olan kişilerin aşı nedeniyle maruz kaldıkları yan etkilerin hiç olmamasını ya da en az düzeyde olmasını, etkinliği derken ise aşılanma sonrası makul süre geçtikten sonra o hastalığa yakalanmama oranının en yüksek seviyede olmasını anlamalıyız. Dilerseniz ülkemizde uygulanan ve yakın zamanda uygulanma ihtimali olan 3 aşı ile ilgili bazı bilgilendirmeler yapalım.

Türkiye'de Yapılan Aşılar

Çin Aşısı (Coronavac, Sinovac Biotech)

Bilinen en eski aşı teknolojisi ile hazırlanan bu aşı pandeminin başladığı günlerde izole edilen SARSCOV2 virüsünün bazı kimyasal maddeler ile inaktive (aktivasyonunun sonlandırılması) edilmesi sonrasında hazırlanmaktadır. Aşıyı hazırlama yöntemi eski bir yöntem olduğu için yapılan klinik çalışmalarda ve aşılama sonrasında elde edilen verilerde aşının yan etkilerinin ihmal edilebilecek kadar düşük seviyelerde olduğu gözlenmiştir. Aşının etkinliği konusunda Brezilya ve Türkiye’de yapılan Faz3 çalışmalarında farklı sonuçlar çıksa da aşıyı hazırlayan Sinovac Biotech Firmasının açıkladığı verilere göre Coronavac aşının ikinci dozundan en az 14 gün sonra aşılanmamış grup ile karşılaştırıldığında semptomlu Covid19 hastalığına yakalanmama oranı %67, Covid19 nedeniyle hastanede yatmama oranı %85, COVID19 nedeniyle yoğun bakımda yatmama oranı %89 ve Covid19’a bağlı ölümden korunma oranı  %80 olarak bulunmuştur.

Alman Aşısı (Comirnaty, Pfizer-Biontech)

Aşının hazırlandığı teknoloji oldukça yeni bir teknoloji. Pandeminin ilk dalgasında izole edilen SARSCOV2 virüsünün Spike Proteini (dikensi protein) kodlayan mRNA bölgesi koparılarak yağdan bir kapsül içine yerleştiriliyor ve koruyucu olarak polietilenglikol ile karıştırılıyor. Aşı vücuda zerk edildiğinde yazının başında bahsettiğim T ve B lenfositleri, virüsün hücre içine girişinde önemli göreve sahip Spike Proteinine karşı bağışıklık yanıtı oluşumuna katılan T ve B hafıza hücrelerini geliştiriyor. Inaktif aşıya göre bağışıklık sistemi daha fazla uyarıldığı için yan etkileri de daha fazla oluyor. En fazla görülen yan etkileri ateş, halsizlik, baş ağrısı, grip benzeri durumlar, ishal. Medyada spekülasyonlara neden olan pıhtılaşma bozukluğu, yüz felci gibi yan etkileri veriler incelendiğinde diğer virüs aşılarına oranla fazla bulunmamış durumda. Aşının öne çıkan avantajı ilk dozdan 14 gün sonra etkinliğinin %80 olarak açıklanması.

Rus Aşısı (Sputnik V, Gamaleya)

Adından da anlaşılacağı gibi viral vektör aşısı SARSCOV2’nin Spike Proteinine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmak için başka bir virüs olan Adeno Virüs’ü kullanıyor. Aşılamanın ilk dozunda Adeno Virüs 26, ikinci dozunda Adeno Virüs 5 kullanılarak virüsün dsDNA’sının insan hücresi içinde SARSCOV2 spike proteini kodlayan mRNA ya dönüşmesi sağlanıyor. Rusya’da yapılan Faz3 çalışmaları sonrasında Sputnik V’nin güvenilir ve %91,4 oranında etkinliğe sahip olduğu açıklanmıştı.

Bıkmadan tekrarlamakta fayda var. COVID19 hastalığına karşı bağışıklık geliştirmenin en risksiz yolu aşılama. Yukarıda anlatılan bilgiler ışığında aşı sıranız geldiğinde hangi aşının sizin için en iyi seçenek olduğuna karar vererek mutlaka aşılanmanız gerekmektedir.

Antikor Testi Ne Zaman Yapılmalı?

Şuan Türkiye’de Covid Antikoru adında bir çok test bakılmakta. Bazı ölçümler hastalıktan koruyan antikorlardan ziyade SARSCOV2’nin tüm proteinlerine karşı gelişen antikorları ölçmekte ve yanıltıcı sonuçlar vermekte. Aşılanma sonrasında bağışıklık gelişip gelişmediğini merak edenler,  her iki dozu da yaptırdıktan en az 14 gün sonra SARSCOV2’nin Spike Proteininin Hücreye Bağlanma Bölgesine karşı gelişen antikor seviyesini ölçen bir antikor testi yaptırarak meraklarını giderebilirler.

Uzm. Dr. Turgut ÖZTUTGAN
Allerji Hastalıkları, Göğüs Hastalıkları (Akciğer Hastalıkları)
Şişli Kolan International, Bayrampaşa Kolan Hospital

e-Posta: turgut.oztutgan@kolanhastanesi.com.tr
Telefon: 444 1 443