PREMATÜRE BEBEK NEDİR?
37 haftalık gebeliğini tamamlamadan doğan bebekler prematüre bebek olarak adlandırılır. Prematüre doğumlar tüm doğumların yaklaşık %10 unu oluşturur.
Prematüre bebeklerde, miyopi, hipermetropi gibi kırma kusurları göz tembelliği ve şaşılık gibi göz problemlerine zamanında doğan bebeklere göre daha fazla rastlanır.
Ancak prematüre bebeklerin en önemli olası göz problemi prematüre retinopatisidir. Çünkü prematüre retinopatisi(rop) çocukluk çağı körlüklerinin 1 numaralı nedenidir.
PREMATÜRE RETİNOPATİSİ GÖRÜLME SIKLIĞI
Tüm prematüre grubunda (37 hafta altı) %20 rop oranı bildirilmiştir. Doğum ağırlığı;
- 1500 gr altında %30-40
- 1250gr altında %65
- 750gr altında %90
27 hafta altı bebeklerde %83 oranında rop bildirilmiştir. Prematüre retinopatisi 1942 yılında tanımlandı.
Terry bu hastalığı retrolental fibroplazi olarak isimlendirmiş, ancak hastalık tablosu son evreye geldiğinde tanımlanmış olduğunu bugünkü bilgilerimizle anlıyoruz, 1980’li yıllara kadar bu hastalığın tedavisi yoktu.
1980 ve 1990’ lı yıllarda kriyoterapi ve lazer fotokogulasyon tedavileri oftalmolojide kullanılmaya başlandı. Bunların kullanıma girmesi ile ROP’a bağlı körlüklerin önüne geçilmeye çalışıldı.
Bu hastalık prematürelerin özellikle de çok erken doğan ve doğum ağırlı ğı çok düşük olan bebeklerin hastalığıdır. Teknolojideki son gelişmeler sayesinde yenidoğan yoğun bakım şartları çok iyileşti. Bunun sonucunda 24 haftalık doğan prematürelerde bile sağ kalım sağlanabilmektedir.
Doğum ağırlığı 500 gr olan bebekler bile yoğun bakım şartlarında hayata tutunabilmektedir. Dolayısıyla bu ileri derecede prematüre bebekler ve çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde rop ihtimali çok yüksek olmaktadır.
Örnek vermek gerekirse 750 gr altında doğan bebeklerde % 90 lara varan rop oranı bildirilmektedir. 27 haftadan önce doğan bebeklerde %83 oranında rop bildirilmektedir.
Bu bebeklerde akciğer gelişimi de tamamlanmamış olduğundan yüksek konsantrasyonda oksijen tedavisi de gerekmektedir.
Yüksek konsantrasyonda oksijen tedavisi küvözde uygulanır.Yüksek konsantrasyonda oksijen tedavisi uygulanması da bu hastalığı tetikleyen bir faktördür.
ROP GELİŞİMİ RİSKİNİ ARTTIRAN FAKTÖRLER
En önemli risk prematüritedir. İkinci önemli faktör düşük doğum ağırlığıdır. Annenin sigara kullanmı da buna sebep olabilir. Doğum sonrası ise hipoksik nöbetler, anemi, sepsis, yoğun oksijen kullanımı rop riskini artıran diğer faktörlerden bazılarıdır.
Buna karşılık anne sütü ile beslenme ve bebeğin büyüyüp kilo alması da riski azaltan bazı faktörlerdir.
PREMATÜRE RETİNOPATİSİ GÖZDE NE GİBİ OLAYLAR GELİŞİR?
Prematüre bebekler rop ile doğmazlar. Ancak bu hastalığın gelişimine yatkınlıkları vardır. Prematüre bebeklerde diğer organlar gibi göz de yeterince gelişmemiştir.
Prematürelerde retina tabakası olgunlaşmamıştır ve özellikle retina damar sistemi tamamen gelişmiş değildir. Göz yapıları gelişirken kan damarları gözün arkasından ön kısmına doğru yavaşça büyür.
Hasta prematürelerde bu büyüme geçiçi olarak durur ve anormalleşir. Damar gelişimindeki bu duraksama ve anormal damar gelişimi rop olarak adlandırılır.
PREMATÜRE RETİNOPATİSİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Bu hastalıkta son döneme ilerleyen olgular haricinde hiçbir belirti yoktur.Ancak bu hastalık son döneme ilerlediğinde gözde titreme ,kayma gibi geç dönem bulgular ortaya çıkar.Ancak bu dönemde tedavi şansı yitirilmiş olur.
TÜM PREMATÜRE BEBEKLERE ROP MUAYENESİ YAPILMALIMI?
Tüm prematüre bebeklere rop muayenesi yapılmasına gerek yoktur. 32 gebelik haftasını tamamlamadan doğan bebekler ve 1500 gr altında doğan tüm prematüreler rop açısından yüksek risk grubunu teşkil eder.
Bu hastalara mutlaka rop muayenesi yapılmalıdır. Ancak 32 gebelik haftasını tamamlamasına rağmen doğum sonrası hipoksi ve bunun sonucunda oksijen tedavisi almak zorunda kalan prematüreler de muayene edilmelidir.
Ayrıca anemi sepsis gibi ilave problem yaşayan prematüreler de muayene edilmelidir. Çocuk hastalıkları uzmanının gerekli gördüğü tüm prematüreler muayene edilmelidir.
PREMATÜRE BEBEK NE ZAMAN MUAYENE EDİLMELİ?
Bebek 1 aylık olduğunda mutlaka bir göz hekimi tarafından indirekt oftalmoskopi ile panfundoskopik skleral indentasyonlu göz dibi muayenesi yapılmalıdır.
Bu Muayene Bir Kez mi Yapılmalıdır?
Gerekli muayene sayısı ilk göz dibi muayenesi sonucuna göre farklılık gösterir. Göz damarları gelişimi iyi olan bebek daha uzun aralıklarla muayene edilebilir. Damar gelişimi yavaş seyreden bebekler daha sık aralıklarla muayene edilmelidir.
Genel olarak muayene aralıkları hastanın durumuna göre 1 hafta ile 3 hafta arasında değişir. Damar gelişimi tamamlandığında tarama sonlandırılır. Bu da yaklaşık 40-45 haftaya tekabül eder.
Muayene Ne Kadar Sürer?
Muayene süresi yaklaşık 10-15 dakikadır. Ancak muayeneye hazırlık safhası 1 saate yakın sürebilir.
Muayeneye Hazırlık Safhasında Neler Yapılıyor?
Damla ile göz bebekleri büyütülüyor.
Muayene Nasıl Yapılıyor?
Bebeği muayene odasına alıyoruz. Göze uyuşturucu damla damlattıktan sonra yardımcı bir alet ve büyütücü bir mercek kullanılarak gözün damar tabakasını inceliyoruz.
Muayene sonucunda damarların durumu, rop olup olmadığı,rop varsa evresi ve yaygınlığı, artı hastalık olup olmadığı saptanmış olur.
Muayene Yapılmazsa veya Geç Kalınırsa Ne Olur?
ROP zamanında teşhis edilip uygun zamanda tedavi edilirse başarı şansı yüksektir.Ancak bunun için dar bir pencere dönemi vardır.Bu dönem kaçırılırsa hastalık ileri evrelere ulaşır ve kalıcı körlükle karşılaşılabilir.
HANGİ HASTALARA TEDAVİ UYGULANIR?
Bu hastalılık 5 evrede incelenir.Hastalığın 1 ve 2. evrelerinde takip yeterli iken 3. evreye ilerleyen vakaların çoğunda tedaviye gerek duyulmaktadır. Tedavide diod laser uygulanır. Bazı vakalara göz içine ilaç (antivegf tedavi) uygulanması gerekebilir.
Hastalık 4 ve 5. evrelere ilerlerse (retinada skar oluşumu ve retina dekolmanı gelişmiş demektir) bu vakalara cerrahi tedavi uygulanması gerekli olur. Ancak cerrahi sonuçları yüz güldürücü değildir. %3 fonksiyonel şifa bildirilmiştir.
‘‘Sonuç olarak Rop muayenesi gerekli görülmüşse zamanı geldiğinde göz muayenesi yaptırılmalı. Anne sütü bu hastalığın gelişme riskini azaltır. Mümkün oldukça bebek anne sütü ile beslenmelidir. ‘’
