Günümüzde ulaşımın kolaylaşması ve dünyanın giderek daha erişilebilir hale gelmesiyle birlikte, şehirler ve ülkeler arası seyahatlerde en çok tercih edilen ulaşım yöntemlerinden biri uçak yolculuğudur. Ancak özellikle astım, KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıkları bulunan kişiler için uçak yolculuğu bazı özel riskler taşıyabilir. Bu nedenle uçuş öncesinde olası risklerin değerlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması büyük önem taşır.
Uçak Yolculuğu Akciğer Hastalarını Nasıl Etkiler?
Uçak kabininde bulunan hava basıncı ve oksijen seviyesi, deniz seviyesindeki koşullardan farklıdır. Kabin içerisindeki oksijen düzeyinin azalmasına bağlı olarak dokuların yeterince oksijenlenememesi durumu hipoksi olarak adlandırılır. Bunun yanı sıra, kapalı kabin ortamındaki hava sirkülasyonu nedeniyle solunum yolu enfeksiyonlarına maruz kalma riski de artabilmektedir.
Modern yolcu uçaklarının büyük bölümü yaklaşık 1.800 metre yüksekliğe eşdeğer kabin basıncı ile çalışmaktadır. Deniz seviyesinde atmosfer basıncı yaklaşık 760 mmHg iken, uçak kabininde bu değer ortalama 637 mmHg seviyesine düşmektedir. Buna bağlı olarak deniz seviyesinde yaklaşık 158 mmHg olan oksijenin kısmi basıncı, uçuş sırasında yaklaşık 133 mmHg düzeyine iner.
Bu değişiklik sağlıklı bireylerde kandaki oksijen seviyesinde hafif ve klinik açıdan genellikle önemsiz kabul edilen bir düşüşe neden olur. Ancak kronik akciğer hastalığı nedeniyle zaten düşük oksijen seviyelerine sahip kişilerde bu durum daha belirgin hale gelebilir.
Kronik Akciğer Hastalarında Oksijen Seviyesi Neden Önemlidir?
Sağlıklı bir erişkinde, deniz seviyesinde oda havası solunurken (oda havasının yaklaşık %21’i oksijenden oluşur) beklenen oksijen satürasyonu genellikle %97-99 arasındadır.
Kronik akciğer hastalığı bulunan kişilerde ise uçuş öncesinde ölçülen oksijen satürasyonu önem taşır. Deniz seviyesinde, oda havasında yapılan ölçümlerde pulse oksimetre ile oksijen satürasyonu %94’ün üzerinde olan hastalarda, uçuş sırasında genellikle ek oksijen desteğine ihtiyaç duyulmaz.
Bununla birlikte her hastanın klinik durumu farklıdır. Bu nedenle yalnızca satürasyon değeri değil, mevcut hastalık durumu, solunum fonksiyonları ve diğer klinik bulgular da birlikte değerlendirilmelidir.
Uçuş Öncesi Oksijen İhtiyacı Nasıl Değerlendirilir?
Uluslararası göğüs hastalıkları derneklerinin rehberlerine göre, oda havasında oksijen satürasyonu %94’ün altında olan kronik akciğer hastalarında, uçuş sırasında oksijen gereksiniminin ayrıca değerlendirilmesi önerilmektedir.
Bu amaçla kullanılan ve ticari uçuşlarda karşılaşılan düşük basınçlı ortamı taklit eden Hypoxia Challenge Test (HCT), uçuş sırasında oluşabilecek hipobarik hipoksiyi simüle ederek hastanın oksijen ihtiyacını belirlemede referans yöntem olarak kabul edilmektedir.
Ancak bu test; özel ekipman, deneyimli sağlık personeli ve uygun laboratuvar koşulları gerektirdiğinden, Türkiye’de olduğu gibi birçok ülkede yalnızca sınırlı sayıda merkezde uygulanabilmektedir. Bu nedenle günlük klinik uygulamada çoğu hastanın değerlendirilmesi; istirahat oksijen satürasyonu, arter kan gazı analizi ve solunum fonksiyon testleri dikkate alınarak yapılmaktadır.
Kronik Akciğer Hastaları Uçak Yolculuğu Yapabilir mi?
Kronik akciğer hastalarının büyük çoğunluğu için hava yolculuğu güvenlidir. Ancak uçuş sırasında ortaya çıkabilecek hipobarik hipoksi ve kapalı kabin ortamında bulaşıcı solunum yolu enfeksiyonlarına maruz kalma riski göz ardı edilmemelidir.
Özellikle astım, KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıklarına sahip bireylerin uçuş öncesinde bir Göğüs Hastalıkları Uzmanı tarafından değerlendirilmesi faydalı olacaktır. Gerekli durumlarda uçuş sırasında kullanılacak oksijen desteğinin planlanması, mevcut tedavinin gözden geçirilmesi ve enfeksiyonlardan korunmaya yönelik önerilerin alınması daha güvenli bir seyahat geçirilmesine yardımcı olur.
Özetle
Uçak yolculuğu, kronik akciğer hastaları için çoğu zaman güvenli olmakla birlikte, kabin içerisindeki düşük oksijen basıncı ve enfeksiyon riski bazı hastalarda ek değerlendirme gerektirebilir. Uçuş öncesinde yapılacak uygun risk analizi ve uzman hekim değerlendirmesi sayesinde olası sorunların önüne geçilebilir ve daha güvenli bir seyahat planlanabilir.
Dr. Öğr. Üyesi Turgut ÖZTUTGAN
Göğüs Hastalıkları (Akciğer Hastalıkları)
